Otodidaktizm, kendi kendine öğrenme anlamında kullanılan bir kavramdır. Bir konuyu öğrenirken hedefi, kaynakları ve çalışma düzenini büyük ölçüde kişinin kendisi belirler. İngilizcedeki “autodidact” sözcüğü de kendi kendini yetiştiren kişiyi anlatır; terimin sözlük karşılığı için Merriam-Webster tanımına bakabilirsiniz.
Bu yaklaşımı “hiç kimseden yardım almamak” şeklinde yorumlamak gerekmez. Kitap, ders, alıştırma ve geri bildirim öğrenmenin araçları olabilir. Asıl soru, öğrenme sürecinizde neyi neden yaptığınızı bilip bilmediğinizdir. Bir okulda okurken başka bir konuda bağımsız bir çalışma yürütebilirsiniz.
Kendi kendine öğrenmeye nasıl başlanır?
1. Genel bir istek yerine somut bir hedef yazın
“Yazılım öğrenmek istiyorum” çok geniş bir hedeftir. “Başlık, paragraf ve bağlantı içeren tek sayfalık bir web sayfası hazırlayacağım” ise ne yapacağınızı açıklar. Hedefi küçük tutmak, çalışmanın sonunda ortaya çıkan sonucu değerlendirmenizi kolaylaştırır. Başlangıç hedefi uzmanlık iddiası taşımak zorunda değildir.
2. Başlangıç seviyenizi küçük bir görevle görün
Öğreneceğiniz beceriyi kısaca deneyin. Örneğin yabancı dil çalışacaksanız kendinizi birkaç cümleyle tanıtmayı deneyip eksik kelimeleri not edin. Fotoğraf öğreniyorsanız aynı nesneyi farklı ışık koşullarında çekip sonuçları karşılaştırın. Amaç kendinize bir etiket koymak değil, ilk çalışılacak konuyu belirlemektir.
3. Bir ana kaynak ve bir uygulama seçin
Aynı anda çok sayıda kurs arasında geçiş yapmak yerine bir başlangıç kaynağının içindekiler bölümünü inceleyin. Anlatım seviyenize uygun mu, örnekleri anlaşılır mı, bilgilerin kaynağı belirtilmiş mi? Yazılım gibi değişen alanlarda sürüm ve güncelleme tarihine de bakın. Ardından okuduklarınızı deneyeceğiniz küçük bir görev belirleyin.
4. Çalışma sonunda ürettiğiniz sonucu kontrol edin
Bir videoyu bitirmek ile anlatılan işlemi bağımsız yapabilmek farklı şeylerdir. Notlara bakmadan kısa bir açıklama yazmayı veya örneği değiştirerek yeniden yapmayı deneyin. Takıldığınız yeri “anlamadım” diye geçmek yerine tam olarak kaydedin: Hangi adımı yapamadınız, hangi kavram eksik kaldı?
5. Planınızı gözden geçirin ve gerektiğinde yardım alın
İlerlemenizi izlerken yalnızca süreyi değil, ne öğrendiğinizi ve nasıl çalıştığınızı da değerlendirin. Open University'nin öğrenme ilerlemesini izleme rehberi, esnek plan yapmayı, güçlükleri fark etmeyi ve yardım kaynaklarından yararlanmayı vurgular. Kısa bir çalışma günlüğüne işe yarayan yöntemi, zorlandığınız noktayı ve bir sonraki değişikliği yazabilirsiniz.
Örnek: Bir haftalık küçük bir öğrenme denemesi
Aşağıdaki plan bu yazı için hazırlanmış bir uygulama örneğidir; herkesin aynı sürede öğrenmesi gerektiği anlamına gelmez. Konu olarak basit bir web sayfası hazırlamayı ele alalım:
- İlk çalışma: Hedef sayfanın kâğıt üzerinde taslağını çizin; başlık, metin ve bağlantıyı belirleyin.
- İkinci çalışma: Bu üç öğenin nasıl oluşturulduğunu kaynaktan inceleyip örneği kendiniz yazın.
- Üçüncü çalışma: Örnekteki metni değiştirin ve ikinci bir bağlantı ekleyin. Yapamadığınız adımı not edin.
- Son değerlendirme: Sayfayı açıp bağlantıları deneyin. Notlara bakmadan hangi parçanın ne işe yaradığını açıklayın ve sonraki küçük hedefi seçin.
Bu konuda ilerlemek isterseniz sıfırdan kodlama öğrenme rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık karşılaşılan yanlış beklentiler
- “Her zaman motivasyonum yüksek olmalı.” Bir çalışma aksadığında hedefi, süreyi veya kaynağı yeniden düzenleyebilirsiniz.
- “Yardım istersem kendi kendime öğrenmiş sayılmam.” Belirli bir soruya geri bildirim almak, bağımsız çalışmanızı geliştirmenin bir yoludur.
- “Çok hızlı okumak mutlaka daha iyi öğrenmektir.” Hızı tek ölçüt seçmeyin; açıklama yapabilme ve uygulama sonucunu da kontrol edin.
- “Bu özellikler bende yoksa öğrenemem.” Merak, planlama ve çalışma düzenini bir kişilik testi gibi değerlendirmeyin. Deneyebileceğiniz davranışlara odaklanın.
Öğrendiğimi nasıl değerlendirebilirim?
Çalışma sonunda üç kısa soruya yanıt verin: Kendi başıma ne yapabiliyorum? Hangi noktada hâlâ örneğe ihtiyaç duyuyorum? Bir sonraki denemede neyi değiştireceğim? Yanıtları önceki notlarınızla karşılaştırın. Open University'nin öğrenme üzerine düşünme bölümü, bu tür değerlendirmeleri kaydetmek için ek bir okuma sunar.
Otodidaktizm bir diploma ya da belirli bir sürede başarı garantisi değildir. Kendi öğrenmenizin sorumluluğunu üstlenmek; kaynak seçmek, denemek, eksikleri görmek ve gerektiğinde çalışma biçimini değiştirmektir.
